Nhắc đến ẩm thực miền Trung Việt Nam, mì Quảng luôn được xem là một trong những biểu tượng nổi bật nhất. Không chỉ đơn thuần là một món ăn, mì Quảng còn chứa đựng cả chiều sâu văn hóa, lịch sử và tấm lòng hiếu khách của người dân Quảng Nam – Đà Nẵng.
Nguồn gốc mì Quảng – Giao thoa văn hoá và truyền thống lâu đời
Theo nhà nghiên cứu ẩm thực Tôn Thất Hướng, mì Quảng có thể đã xuất hiện từ thế kỷ 16, thời điểm giao thoa giữa văn hoá Việt – Chăm. Trong giai đoạn này, khu vực Đà Nẵng – Hội An từng là một trong những trung tâm giao thương lớn, tiếp xúc với văn hóa Trung Hoa, Nhật Bản, Ấn Độ… Cũng chính từ đó, khái niệm “mì” có nguồn gốc từ lúa mì đã được Việt hóa, kết hợp với nguyên liệu quen thuộc là gạo để tạo ra sợi mì đặc trưng của miền Trung.
Quy trình làm sợi mì Quảng – Tinh tế từ khâu chọn gạo
Nghệ nhân Nguyễn Quốc Nghị chia sẻ rằng, sợi mì Quảng truyền thống được làm hoàn toàn thủ công. Người dân chọn loại gạo ngon (thường là gạo “xuyệt”), xay nhuyễn bằng cối đá để tạo nên lớp bột mịn. Sau đó, bột được tráng thành bánh mỏng rồi thái thành sợi, cho ra loại mì có độ dai tự nhiên, bản dẹt, dày hơn phở. Một số nơi còn nhuộm màu sợi mì bằng nghệ tươi hoặc hạt dành dành để tạo màu vàng óng, hấp dẫn.
Trước khi dọn ra tô, sợi mì thường được chần sơ và bôi dầu phụng (dầu đậu phộng) giúp không bị dính, đồng thời tạo độ bóng và hương vị béo nhẹ rất riêng biệt.
Nước dùng mì Quảng – Ít nhưng chất, đậm đà khó quên
Khác với phở hay bún bò Huế, mì Quảng không thiên về nước mà chỉ chan một lượng “xăm xắp” đủ để sợi mì thấm vị. Phần nước này được nấu từ nước hầm xương cùng nguyên liệu chính như thịt gà, tôm, cá, ếch… đã xào sơ với gia vị đậm đà. Chính vì vậy, nước mì Quảng có hương vị đặc biệt thơm béo, mang tính “cô đọng” của miền Trung nắng gió.
Đa dạng biến tấu, đậm chất dân gian
Mì Quảng không có một công thức cố định. Theo đầu bếp Long Phạm – Á quân cuộc thi “Vua mì Quảng 2025”, món ăn này được biến tấu linh hoạt tuỳ theo nguyên liệu địa phương. Các phiên bản phổ biến gồm mì Quảng gà, mì Quảng tôm thịt, mì Quảng cá lóc, lươn, sứa, ếch hay thậm chí kết hợp nhiều loại nguyên liệu để tăng hương vị.
Tô mì ngon thường gồm: sợi mì trắng ngà hoặc vàng nghệ, tôm đất đỏ au được rim thấm, thịt gà hay thịt heo kho mềm, trứng cút, đậu phộng rang, rau sống và bánh tráng nướng bẻ nhỏ. Tất cả hòa quyện với mùi thơm nồng đặc trưng của củ nén phi dầu phụng – một loại gia vị truyền thống của xứ Quảng.
Không thể thiếu khi ăn mì Quảng là rau sống Trà Quế nổi tiếng, gồm cải con, húng quế, diếp cá, bắp chuối thái mỏng. Mỗi loại rau góp một tầng hương vị riêng, tạo nên bản hoà ca của vị giác. Rắc thêm đậu phộng rang, vài miếng bánh tráng giòn, chút ớt sừng đỏ cay nồng để tô mì trở thành một bức tranh sống động về ẩm thực miền Trung.
Mì Quảng trong đời sống người dân Quảng Nam
Với người Quảng, mì Quảng không chỉ là món ăn thường nhật mà còn là món chính trong các dịp lễ Tết, giỗ chạp. Tô mì nóng hổi, đậm vị thể hiện lòng mến khách, tình thân và sự gắn kết trong mỗi gia đình. Dù đi đâu, người con xứ Quảng vẫn luôn nhớ về tô mì giản dị mà sâu sắc ấy. Ngày nay, mì Quảng không chỉ hiện diện ở các tỉnh thành Việt Nam mà còn xuất hiện tại nhiều nhà hàng Việt trên thế giới, trở thành cầu nối văn hóa ẩm thực giữa quê nhà và bạn bè quốc tế.
Tại Quảng Nam, nhiều làng nghề vẫn giữ nguyên cách làm mì thủ công. Nổi bật có:
- Làng Phú Chiêm (Điện Bàn): Nổi tiếng với mì Quảng gà truyền thống.
- Làng Trung Phú (Gò Nổi): Chuyên làm sợi mì bằng gạo quê.
- Đại Lộc, Thăng Bình: Nhiều hộ gia đình vẫn giữ nghề nấu mì truyền thống qua nhiều thế hệ.
Mì Quảng không đơn thuần là món ăn, mà là biểu tượng văn hoá ẩm thực của người miền Trung, đặc biệt là xứ Quảng. Từ cách làm thủ công, hương vị đặc trưng cho đến ý nghĩa trong đời sống, mì Quảng chính là niềm tự hào không chỉ của Quảng Nam – Đà Nẵng mà của cả nền ẩm thực Việt Nam.